gitaar.png

Artikelindex

Somatische afdelingen

Op de somatische afdelingen van verpleeg- en verzorgingshuizen verblijven mensen met diverse somatische, dat wil zeggen lichamelijke, aandoeningen.
In sommige huizen zijn er gespecialiseerde afdelingen per ziekte of aandoening. Op een somatische afdeling gaat men er van uit dat de cognitieve functies (o.a. het geheugen) niet beperkt zijn. Voor de therapie betekent dit dat er meer inzichtgevend gewerkt kan worden.

Veel voorkomende ziektebeelden zijn:

  • niet aangeboren hersenletsel (NAH), vaak door ongevallen veroorzaakt
  • amputaties
  • dwarslaesies
  • Cerebro Vasculair Accident (CVA of beroerte)
  • COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease),
  • ALS (Amyotrofe laterale sclerose)
  • MS (Multiple Sclerose)
  • ziekte van Parkinson.

Muziektherapie op somatische afdelingen

Muziektherapie op de somatische afdelingen wordt vaak ingezet bij onderstaande problemen:

Op gebied van probleemgedrag kan er sprake zijn van:

Gedragsverandering door hersenaandoening

Wanneer door ziekte bepaalde delen van de hersenen zijn aangetast, bijvoorbeeld wanneer iemand een CVA heeft doorgemaakt, kan een gedragsverandering ontstaan. Familieleden zeggen dan over het algemeen hun familielid niet meer te herkennen.
Deze gedragsveranderingen zijn ook vaak terug te horen in de muziek. Denk bijvoorbeeld aan ongeduld, geen initiatief meer kunnen nemen of ongeremd gedrag.
Met behulp van actieve muziektherapie wordt het probleemgedrag verklankt en in de muziek herkend als probleemgedrag. Vervolgens wordt er samen gezocht naar een andere manier om hiermee om te gaan. Dit wordt ook in de muziek geoefend. Denk hierbij aan: spelen/verklanken van emoties, herkennen van emoties, beurtrol spelen, eigen liederen maken waarin het probleem wordt “bezongen” en zo kenbaar gemaakt wordt aan de omgeving.

Door het gebruik van het medium muziek kan dit allemaal plaatsvinden in een veilige en afgebakende omgeving. De confrontatie is hierdoor meestal milder dan wanneer dit enkel verbaal gebeurt.
Probleemgedrag kan echter ook voortkomen uit onverwerkte emoties of rouw. Wij spreken dan over stemmingsproblematiek.

Op gebied van stemmingsproblematiek kan er sprake zijn van:

Zingevingsproblematiek/ acceptatieproblematiek/ rouw

Veel ouderen op een somatische afdeling in een verpleeghuis verblijven hier voor een langere tijd of kunnen zelfs helemaal niet meer naar huis. Dit kan voor een aantal mensen een behoorlijke impact hebben. Ze ervaren dit als een eindstation in een leven zonder toekomst. Eenzaamheid, angst en somberheid voeren dan de bovenhand. Vaak is er sprake van een depressie of depressieve klachten. (depressie kan ook het directe gevolg van sommige lichamelijke aandoeningen zijn). Deze zijn bij oudere mensen moeilijker te diagnosticeren, waardoor de klachten niet altijd worden herkend.
Het zelfbeeld en het zelfvertrouwen van de cliënt kunnen door de levenssituatie een flinke deuk oplopen. Ook zullen de cliënten moeten leren met hun beperkingen om te gaan.

Veel cliënten met somatische aandoeningen maken een rouwproces door. Dit rouwproces kan zich op 2 gebieden afspelen.
Cliënten moeten letterlijk afscheid nemen van het leven met hun lichamelijke mogelijkheden zoals deze vóór hun ziekte waren. Zij moeten afscheid nemen van hun onafhankelijkheid en hun sociale netwerk. Plannen en wensen voor de toekomst komen in een ander daglicht te staan. De ziekte en opname in het verpleeghuis is een grote stap. Gedachtes aan de zinloosheid van het leven dringen zich op.
Muziektherapie kan door middel van receptieve en/of actieve werkvormen de gevoelens van de cliënt exploreren en onderzoeken.
De cliënt kan door het verklanken van zijn gevoelens, meer zicht op zijn gevoelens krijgen en deze erkennen bij zichzelf of herkennen bij een groepsgenoot. Het associëren op muziek is een van de werkvormen die zich hiervoor kan lenen.

Het onderzoeken en delen van deze vraagstukken en gevoelens kan bij de cliënt tot het inzicht leiden dat hij nog wel een toekomst voor zich heeft. Dit versterkt zijn zelfbeeld en zelfvertrouwen en maakt het mogelijk de situatie zoals deze is te accepteren en weer plannen voor de toekomst te maken. Hierdoor durft hij weer meer te ondernemen waardoor hij uit de vicieuze cirkel van eenzaamheid en somberheid kan komen. Dit heeft echter wel tijd nodig. Een voorwaarde voor muziektherapie waarin dit verwerkingsproces centraal staat is de mogelijkheid om een langdurig traject aan te kunnen gaan.

Op gebied van communicatieproblematiek kan er sprake zijn van:

Geen contacten aangaan/eenzaamheid

Ouderen in het verpleeghuis kunnen zich soms terugtrekken. Dit doen ze ook in de communicatie. Ze gaan zachter praten, mompelen. Vaak is dit een gevolg van een stemmingsprobleem. Soms gaan cliënten uit schaamte over hun eigen beperkingen of vanuit de overtuiging dat het toch niet gezellig kan zijn minder contacten aan.
Bij de ziekte van Parkinson kan een vertraging in denken en handelen optreden, waardoor deze cliënten niet gemakkelijk aansluiting vinden bij een gesprek. Immers wanneer zij iets willen zeggen, is de rest van de groep al aan het volgende onderwerp begonnen. Daardoor ontstaat eenzaamheid.
Muziektherapie (in een groep) kan dit gedrag doorbreken. Door werkwijzen waarbij samenwerking en contact vereist is, iedereen de tijd en ruimte krijgt die hij/zij nodig heeft, kan het plezier van contact en communiceren weer worden ervaren. Een cliënt met de ziekte van Parkinson kan bijvoorbeeld leren hoe hij sneller de aandacht op zich kan vestigen.

Afasie
Een CVA laat beschadigingen in de hersenen achter. Wanneer deze beschadigingen in het gebied plaats vinden waar de taal/spraak gesitueerd is, kunnen cliënten na een CVA kampen met een afasie. Afasie betekent dat de cliënt onvoldoende vermogen heeft om zich uit te drukken en/of taal te begrijpen. (zie www.afasie.nl)
Het bijzondere is dat cliënten met een afasie vaak niet goed kunnen praten, maar wel kunnen zingen. Dit gegeven op zich kan bevrijdend werken voor een cliënt. Echter zijn er ook speciale therapievormen waarbij logopedie en muziektherapie nauw samenwerken om de spraak van de cliënt te verbeteren. Een van deze vormen is SMTA (Speech Music Therapy for Aphasia). Door het zingen van klanken en woorden, kan de cliënt weer leren om beter te praten. Voor meer informatie zie: www.revalidatie-friesland.nl)

Andere spraakstoornissen
COPD is niet zozeer een puur spraakstoornis, maar door een tekort aan adem, kan de spraak zacht klinken. Door de ziekte van Parkinson kan de spraak zacht, hees en mompelend klinken. Ook kan er een dysartrie optreden.
Muziektherapie richt zich op het juiste gebruik van de stem. Door actief met muziekinstrumenten én stem bezig te zijn, wordt er op laagdrempelige manier ervaren dat er meer volume in hun stem zit. De articulatie en de ademhaling worden door middel van zingen gestimuleerd. Zingen vraagt om een bewuste indeling van de adem, waardoor geoefend kan worden om de adem te controleren en zo effectief mogelijk in te zetten.

Andere problemen door somatische aandoeningen:

Bewegingsproblemen

Bij de ziekte van Parkinson gaat het lopen van de cliënt achteruit. Een cliënt heet onvoldoende vermogen om te beginnen met lopen, hij/zij neemt te kleine stappen of hij/zij kan niet meer stoppen met lopen.
Onderzoek heeft uitgewezen dat muziek, en met name ritme, veel invloed kan hebben op het verbeteren van het looppatroon bij cliënten met Parkinson. De muziektherapeut Michael Thaut heeft daarom een methode ontwikkeld om door ritme het looppatroon te kunnen verbeteren. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met een fysiotherapeut.