tokkelen.png

Artikelindex

Algemeen

Muziektherapie in verpleeg- en verzorgingshuizen speelt in Nederland een steeds belangrijkere rol. In januari 2010 waren ca 75 muziektherapeuten werkzaam in een verpleeg-of verzorgingshuis. Muziektherapeuten behoren bij de beroepsgroep vaktherapie.
Zij werken op verwijzing van de verpleeghuisarts aan de psychosociale problematiek die door de verschillende stoornissen kan optreden. Muziektherapeuten werken in het multidisciplinaire team, bijvoorbeeld samen met verpleegkundigen, psychomotorisch therapeuten, fysiotherapeuten, logopedisten, ergotherapeuten, activiteitenbegeleiders, artsen en geestelijk verzorgers.

In de verpleeg-en verzorgingshuizen treffen wij tegenwoordig een gevarieerde populatie aan. De medisch-technologische vooruitgang maakt het mogelijk dat mensen steeds ouder worden, wat vaak ook betekent dat er een combinatie van allerlei lichamelijke en psychische aandoeningen ontstaat.
Maatschappelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld thuiszorg, maken mogelijk dat ouderen met dementie langer in hun eigen huis kunnen blijven wonen.
Opname in een verpleeghuis is pas nodig als er naast de dementie ook bijkomende problemen zijn.
Tegelijkertijd verblijven ook steeds meer mensen met complexe problematiek in het verpleeghuis, zoals

  • ouderen met een verstandelijke beperking
  • jong dementerenden (vanaf 45 jaar)
  • cliënten met niet-aangeboren hersenletsel (NAH)
  • cliënten met het syndroom van Korsakov
  • cliënten met de ziekte van Parkinson
  • cliënten met de ziekte van Huntington
  • cliënten COPD
  • cliënten Multiple Sclerose
  • ouderen die revalideren na een operatie
  • ouderen met somatische aandoeningen
  • ouderen met een psychiatrische voorgeschiedenis

Over het algemeen maakt men onderscheid tussen

  1. Psychogeriatrische afdelingen (PG)
  2. Somatische afdelingen
  3. Gerontopsychiatrische afdelingen

In het vervolg van dit stuk wordt per type afdeling beschreven welke doelgroepen er kunnen verblijven en welke problematiek door middel van muziektherapie behandeld kan worden. Maar eerst in het kort de uitgangspunten van muziektherapie.


Uitgangspunten van muziektherapie

Muziek roept herinneringen op

Muziek roept herinneringen op. Muziek is in onze persoonlijke geschiedenis [vaak ongemerkt] gekoppeld aan belangrijke gebeurtenissen. Wanneer wij deze muziek weer horen, worden herinneringen en de bijhorende gevoelens opgeroepen. Via muziek is het dus mogelijk om een stuk van je eigen levensgeschiedenis op te roepen.
Bij dementerenden gaan door de dementie steeds meer delen van de levensgeschiedenis verloren, die verbaal niet meer toegankelijk zijn. Door middel van muziek kan de dementerende herinneringen opnieuw beleven en dit werkt identiteitsversterkend.Muziek roept emoties op

Muziek kan emoties oproepen

Dit kan via het boven beschreven principe van herinneringen gebeuren, maar het is in muziek ook zo dat emoties als het ware in de muziek verborgen liggen. Bij de meeste mensen zal een wals bijvoorbeeld plezier en beweging oproepen en pianomuziek eerder rust en stilte.
De muziektherapeut maakt gericht gebruik van de parameters in de muziek, om emoties op te roepen die voor het therapieproces wenselijk zijn op dat moment. Het uiten van emoties kan bij de oudere generatie moeilijk liggen. Vroeger was het minder gebruikelijk om emoties openlijk te uiten. Muziek is voor veel ouderen een laagdrempelige toegang tot deze emoties en een manier om deze te ervaren en te uiten.

Muziek is laagdrempelig

Muziek roept direct reacties op. Mensen gaan onbewust op muziek bewegen of meezingen. Muziekinstrumenten hebben een appel waarde voor de mens. Wanneer wij een trommel zien, hebben we de neiging om er op te gaan slaan of maken wij een voorstelling hoe het zou zijn om er op te slaan. Muziek verloopt als structuur in de tijd, waardoor zij onze concentratie kan vasthouden.
Om van muziek te kunnen genieten heeft de mens niet meer nodig dan een functionerend gehoor. Naar muziek luisteren is plezierig en stelt geen eisen. Zelfs bij lichamelijk of psychisch zeer beperkte cliënten kan muziek zo een ingang zijn.
De muziektherapeut past de werkwijze aan de mogelijkheden en beperkingen van de cliënt aan.

Muziek heeft een analogie met het dagelijkse leven

Analogie betekent in dit geval dat het gedrag wat in de ene situatie voorkomt ook op dezelfde manier voorkomt in een andere situatie. Voor muziektherapie betekent dit dat het gedrag wat een cliënt in het dagelijks leven laat zien, terugkomt op moment dat de cliënt muziek maakt of muziek luistert. Dit biedt de mogelijkheid om bestaand gedrag te observeren en te beïnvloeden. Via het oefenen en ervaren van ander gedrag in de muziek kan de cliënt ook ander gedrag in het dagelijks leven gaan vertonen. De muziektherapeut kan door het aanbieden van oefensituaties de cliënt uitnodigen om ander gedrag aan te leren, waar dit d.m.v. verbale instructie bijvoorbeeld niet [meer] lukt.

Muziek als sterke neurale verbinding

Elke ervaring wordt in de hersenen als neurale verbinding vastgelegd. Terugkerende ervaringen [bijvoorbeeld zingen] krijgen sterke neurale verbindingen. Deze verbindingen zijn minder gevoelig voor degeneratie.
Bij muzikale ervaringen zijn verschillende delen van het brein betrokken, meer dan bijvoorbeeld bij taal. Hierdoor blijven de muzikale vaardigheden langer intact dan andere vaardigheden. Muziek kan dus tot ver in het proces van dementie gebruikt worden. Dit blijkt onder andere uit dementerenden die nog prima een lied kunnen zingen, terwijl een gesprek niet meer mogelijk is.

Muziek en communicatie

Samen zingen of muziek maken roept een gevoel van verbondenheid op. Hierdoor kunnen ouderen ervaren dat ze deel van een groep zijn. Muziek geeft de gelegenheid om non-verbaal contact te ervaren, zowel met de therapeut als met andere mensen. Dat is een bijzondere ervaring voor mensen die verbaal slecht of niet meer kunnen communiceren.
Wanneer de taalvaardigheid minder wordt, komt de nadruk steeds meer op het non-verbale te liggen. In de communicatie worden stemgebruik, tempo e.d. belangrijker. Dit zijn muzikale aspecten in de taal waar de muziektherapeut gericht gebruik van kan maken.


Psychogeriatrische afdelingen

“Muziektherapie is onmisbaar voor dementerenden. Omdat het hen terug kan brengen bij zichzelf, althans voor even.” (Oliver Sacks, Musicofilia)

Op psychogeriatrische afdelingen verblijven ouderen met cognitieve functiestoornissen, ten gevolgen van aandoeningen als Alzheimerdementie, fronto-temporale dementie, Lewy-Body dementie, of vasculaire dementie. Voor meer informatie over de verschillende vormen van dementie zie www.alzheimer-nederland.nl.
In het beginnend stadium uiten deze ziekten zich in vergeetachtigheid. Met toenemende ernst van deze degeneratieve ziektes hebben ouderen steeds meer hulp nodig bij de zelfzorg, met de taal, met de geheugenfuncties en ook met het gedrag. Er kan agitatie, agressie of ontremming in gedrag optreden.
Over het algemeen kan men stellen dat ouderen met deze ziektes in eerste instantie moeite hebben met oriëntatie in tijd, plaats, persoon en met het kortetermijngeheugen. Het langetermijngeheugen blijft vaak langer in orde. In het laatste stadium zijn mensen volledig op hulp aangewezen. Naast deze degeneratieve ziektes spelen vaak allerlei andere ziektes en beperkingen een rol. 41,6 % van ouderen die in een verpleeghuis verblijven hebben last van sombere stemming of depressie (Amsterdam Groningen Elderly Depression (AGED) oktober 2006).
Vaak speelt rouwverwerking over de ziekte mee en het verlies van zelfstandigheid kan het zelfbeeld zeer kwetsen. Eenzaamheid door het wegvallen van naasten kan ontstaan. Door dementie kunnen eventueel ook persoonlijkheidsveranderingen optreden, wat vaak voor familie en vrienden heel moeilijk te begrijpen is.
Het verlies van de grip op het leven is bedreigend en kan mensen extreem angstig maken, waardoor zij passief worden of verplegend personeel gaan claimen.

Op psychogeriatrische afdelingen verblijven veelal ook jong dementerenden. Door het dementeringsproces op jonge leeftijd, kampen zij met dezelfde cognitieve problemen als ouderen, maar is het verloop van de ziekte vaak sneller en staat de gedrags- en persoonlijkheidsverandering meer centraal. Jong dementerenden verkeren in een andere levensfase, waardoor het aanvaarden van de ziekte in een ander daglicht staat.
Vaak worden mensen bij wie dementie op jonge leeftijd wordt geconstateerd midden uit het leven gehaald. Werk, familie, vrienden en vrije tijd worden bemoeilijkt door gedragsveranderingen of cognitief disfunctioneren, wat vaak ook op onbegrip bij de omgeving stoot.
Voor meer informatie over dementie op jonge leeftijd zie www.alzheimer-nederland.nl

Muziektherapie bij psychogeriatrische cliënten

De beperkingen die ten gevolge van de ziekte kunnen optreden en door muziektherapie in behandeling genomen kunnen worden liggen op drie gebieden. Welke beperkingen optreden, ligt voor een deel aan de precieze beschadiging in de hersenen, maar heeft ook te maken met de persoonlijkheidskenmerken van de cliënt en vaak ook met sociale en omgevingsfactoren.

  1. probleemgedrag
  2. stemmingsproblemen
  3. communicatie

Op gebied van probleemgedrag kan sprake zijn van:

Passiviteit / apathie

Passiviteit kan een uiting zijn van een depressie of een laag zelfbeeld. Vaak ontbreken de mogelijkheden en de energie om met anderen in contact te treden.

Werkvormen die veel worden gebruikt zijn zingen, luisteren en actief ritmespel op ritme-instrumenten. Het contact dat door het muzikale samenspel ontstaat, kan maken dat de oudere zich meer verbonden voelt met zijn omgeving, zijn activiteit weer kan waarderen, waardoor een positiever zelfbeeld kan ontstaan. De oudere wordt gestimuleerd om ook in het dagelijks leven meer initiatief te nemen.

Onrust / dwangmatig handelen

Is een van de bekendste gedragsproblemen die bij dementie kan optreden. Ouderen zijn onrustig en zoeken, wat zich in ononderbroken lopen, vragen naar de weg, roepen, verzameldrang of doelloos repetitief gedrag kan uiten.
De muziektherapeut speelt op deze beperking in, door een veilige rustgevende omgeving aan te bieden. Onderzoek heeft uitgewezen dat het zingen van rustgevende, vertrouwde liederen de onrust duidelijk kan verminderen (HM Ridder 2007). De muziektherapeut onderzoekt en adviseert m.b.t. het doseren van prikkels in de woonomgeving om het probleemgedrag te beïnvloeden.

Agressie

Agressief gedrag kan voortkomen uit cognitieve beperkingen. Het is logisch dat wanneer de oudere de wereld om hem heen niet goed meer kan begrijpen door de cognitieve problemen, boos kan reageren tijdens de algemene dagelijkse levensverrichtingen zoals wassen en kleden (ADL) of in andere dagelijkse situaties. Ook kan het gedrag van andere ouderen met afwijkend gedrag ten gevolge van dementie [bijvoorbeeld verzameldrang of ononderbroken lopen] agressieve reacties bij de cliënt oproepen.
Muziektherapie kan aansluiten bij de gevoelens van wanhoop en woede. Door het aanbieden van muzikale werkvormen waarin de cliënt zich kan uiten, kan deze zijn gevoelens tot uiting brengen. Dat kan zijn het bespelen van een trommel, maar ook het luisteren van energieke muziek.

Op gebied van stemmingsproblemen kan sprake zijn van:

Rouwverwerking en acceptatie van de ziekte

Op hogere leeftijd moet veelvuldig het overlijden van vrienden en familieleden worden verwerkt. Dit kan verdriet oproepen dat met niemand kan worden gedeeld, of dat moeilijk een plaats kan vinden. In sommige gevallen kan er sprake zijn van gestagneerde rouwverwerking. Muziektherapie kan het uiten van de emoties en daarmee het rouwproces weer op gang brengen en kan de oudere begeleiden bij het verwerken van zijn verlies. Ook de achteruitgang van lichamelijke en/of cognitieve mogelijkheden kan een rouwproces veroorzaken of het zelfbeeld aantasten. Door stil te staan bij het verlies en door het ervaren van nieuwe mogelijkheden, kan men tot acceptatie van moeilijkheden komen, waardoor het weer mogelijk kan worden om positiever en actiever naar de toekomst te kijken.

Sombere stemming / depressie

Veel ouderen hebben last van stemmingsproblemen. Deze kunnen voortkomen uit rouwproblematiek (zie boven) of kunnen een psychiatrische oorzaak hebben. Voor de ouderen die vanwege beperkte cognitieve mogelijkheden niet meer in staat zijn om inzichtgevend hun rouwproblematiek te verwerken, is het belangrijk om positieve momenten en momenten van emotionele ontlading aan te bieden. Muziek kan emoties oproepen of uitlokken. Zo is het mogelijk dat door middel van muziek emoties kunnen worden geuit. Door middel van het iso- level principe kan de therapeut aansluiten bij de sombere stemming en deze door geleidelijk aanbieden van vrolijkere muziek ombuigen tot een betere algehele stemming.

Op gebied van communicatie problematiek kan er sprake zijn van:

Eenzaamheid/isolement ten gevolge van beperkingen in de verbale taalvaardigheden

Eenzaamheid kan naast het wegvallen van vrienden en familie ook ontstaan door lichamelijke beperkingen. In eerste instantie valt hierbij te denken aan verminderde mobiliteit. Eenzaamheid en isolement kunnen ook voortkomen uit een depressie. (zie boven)
Het punt wat soms te weinig aandacht krijgt is het feit dat door dementie of CVA het taal- en spraakvermogen aanzienlijk kan afnemen. Woordvindproblemen, zich niet kunnen concentreren op een verhaal, woorden niet goed kunnen begrijpen maken dat de communicatie met de medemens moeilijk is. Hierdoor is de drempel om contact te zoeken zo groot dat de oudere in een isolement terecht kan komen.

Muziektherapie kan de verminderde mogelijkheden in spraak en taal voor een deel opvangen door het aanbieden van muzikale uitingsvormen.
Opvallend is dat veel demente ouderen nog heel goed kunnen zingen, ook al is het praten moeilijk geworden. Dit heeft te maken met de manier waarop muziek wordt opgeslagen in de hersenen. Door samen te zingen, kunnen zij weer verbondenheid voelen en gelijkwaardig deelnemen. Door verschillende emoties in de liederen tot uitdrukking te laten komen, kunnen emoties een uitingsvorm vinden.
Het is ook mogelijk om via het gezamenlijk maken van muziek op instrumenten tot communicatie te komen. Door samen muziek te maken, kunnen gevoelens tot uiting worden gebracht en gedeeld. Energieke, ritmische muziek heeft een andere lading en emotie ten achtergrond dan zachte, melodische muziek.
Het zingen en bespelen van een instrument is een belangrijke manier van uiting geven aan gevoelens en het ervaren van contact, maar ook het luisteren van muziek kan het isolement verbreken. Muziek kan je raken en dit kun je samen delen. Muziek kan je energiek maken en dat kun je samen beleven en delen.
De taak van de muziektherapeut is voornamelijk het aanbieden van werkvormen die op de mogelijkheden in communicatie van de cliënten afgestemd zijn en de onderlinge communicatie bevorderen.


Somatische afdelingen

Op de somatische afdelingen van verpleeg- en verzorgingshuizen verblijven mensen met diverse somatische, dat wil zeggen lichamelijke, aandoeningen.
In sommige huizen zijn er gespecialiseerde afdelingen per ziekte of aandoening. Op een somatische afdeling gaat men er van uit dat de cognitieve functies (o.a. het geheugen) niet beperkt zijn. Voor de therapie betekent dit dat er meer inzichtgevend gewerkt kan worden.

Veel voorkomende ziektebeelden zijn:

  • niet aangeboren hersenletsel (NAH), vaak door ongevallen veroorzaakt
  • amputaties
  • dwarslaesies
  • Cerebro Vasculair Accident (CVA of beroerte)
  • COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease),
  • ALS (Amyotrofe laterale sclerose)
  • MS (Multiple Sclerose)
  • ziekte van Parkinson.

Muziektherapie op somatische afdelingen

Muziektherapie op de somatische afdelingen wordt vaak ingezet bij onderstaande problemen:

Op gebied van probleemgedrag kan er sprake zijn van:

Gedragsverandering door hersenaandoening

Wanneer door ziekte bepaalde delen van de hersenen zijn aangetast, bijvoorbeeld wanneer iemand een CVA heeft doorgemaakt, kan een gedragsverandering ontstaan. Familieleden zeggen dan over het algemeen hun familielid niet meer te herkennen.
Deze gedragsveranderingen zijn ook vaak terug te horen in de muziek. Denk bijvoorbeeld aan ongeduld, geen initiatief meer kunnen nemen of ongeremd gedrag.
Met behulp van actieve muziektherapie wordt het probleemgedrag verklankt en in de muziek herkend als probleemgedrag. Vervolgens wordt er samen gezocht naar een andere manier om hiermee om te gaan. Dit wordt ook in de muziek geoefend. Denk hierbij aan: spelen/verklanken van emoties, herkennen van emoties, beurtrol spelen, eigen liederen maken waarin het probleem wordt “bezongen” en zo kenbaar gemaakt wordt aan de omgeving.

Door het gebruik van het medium muziek kan dit allemaal plaatsvinden in een veilige en afgebakende omgeving. De confrontatie is hierdoor meestal milder dan wanneer dit enkel verbaal gebeurt.
Probleemgedrag kan echter ook voortkomen uit onverwerkte emoties of rouw. Wij spreken dan over stemmingsproblematiek.

Op gebied van stemmingsproblematiek kan er sprake zijn van:

Zingevingsproblematiek/ acceptatieproblematiek/ rouw

Veel ouderen op een somatische afdeling in een verpleeghuis verblijven hier voor een langere tijd of kunnen zelfs helemaal niet meer naar huis. Dit kan voor een aantal mensen een behoorlijke impact hebben. Ze ervaren dit als een eindstation in een leven zonder toekomst. Eenzaamheid, angst en somberheid voeren dan de bovenhand. Vaak is er sprake van een depressie of depressieve klachten. (depressie kan ook het directe gevolg van sommige lichamelijke aandoeningen zijn). Deze zijn bij oudere mensen moeilijker te diagnosticeren, waardoor de klachten niet altijd worden herkend.
Het zelfbeeld en het zelfvertrouwen van de cliënt kunnen door de levenssituatie een flinke deuk oplopen. Ook zullen de cliënten moeten leren met hun beperkingen om te gaan.

Veel cliënten met somatische aandoeningen maken een rouwproces door. Dit rouwproces kan zich op 2 gebieden afspelen.
Cliënten moeten letterlijk afscheid nemen van het leven met hun lichamelijke mogelijkheden zoals deze vóór hun ziekte waren. Zij moeten afscheid nemen van hun onafhankelijkheid en hun sociale netwerk. Plannen en wensen voor de toekomst komen in een ander daglicht te staan. De ziekte en opname in het verpleeghuis is een grote stap. Gedachtes aan de zinloosheid van het leven dringen zich op.
Muziektherapie kan door middel van receptieve en/of actieve werkvormen de gevoelens van de cliënt exploreren en onderzoeken.
De cliënt kan door het verklanken van zijn gevoelens, meer zicht op zijn gevoelens krijgen en deze erkennen bij zichzelf of herkennen bij een groepsgenoot. Het associëren op muziek is een van de werkvormen die zich hiervoor kan lenen.

Het onderzoeken en delen van deze vraagstukken en gevoelens kan bij de cliënt tot het inzicht leiden dat hij nog wel een toekomst voor zich heeft. Dit versterkt zijn zelfbeeld en zelfvertrouwen en maakt het mogelijk de situatie zoals deze is te accepteren en weer plannen voor de toekomst te maken. Hierdoor durft hij weer meer te ondernemen waardoor hij uit de vicieuze cirkel van eenzaamheid en somberheid kan komen. Dit heeft echter wel tijd nodig. Een voorwaarde voor muziektherapie waarin dit verwerkingsproces centraal staat is de mogelijkheid om een langdurig traject aan te kunnen gaan.

Op gebied van communicatieproblematiek kan er sprake zijn van:

Geen contacten aangaan/eenzaamheid

Ouderen in het verpleeghuis kunnen zich soms terugtrekken. Dit doen ze ook in de communicatie. Ze gaan zachter praten, mompelen. Vaak is dit een gevolg van een stemmingsprobleem. Soms gaan cliënten uit schaamte over hun eigen beperkingen of vanuit de overtuiging dat het toch niet gezellig kan zijn minder contacten aan.
Bij de ziekte van Parkinson kan een vertraging in denken en handelen optreden, waardoor deze cliënten niet gemakkelijk aansluiting vinden bij een gesprek. Immers wanneer zij iets willen zeggen, is de rest van de groep al aan het volgende onderwerp begonnen. Daardoor ontstaat eenzaamheid.
Muziektherapie (in een groep) kan dit gedrag doorbreken. Door werkwijzen waarbij samenwerking en contact vereist is, iedereen de tijd en ruimte krijgt die hij/zij nodig heeft, kan het plezier van contact en communiceren weer worden ervaren. Een cliënt met de ziekte van Parkinson kan bijvoorbeeld leren hoe hij sneller de aandacht op zich kan vestigen.

Afasie
Een CVA laat beschadigingen in de hersenen achter. Wanneer deze beschadigingen in het gebied plaats vinden waar de taal/spraak gesitueerd is, kunnen cliënten na een CVA kampen met een afasie. Afasie betekent dat de cliënt onvoldoende vermogen heeft om zich uit te drukken en/of taal te begrijpen. (zie www.afasie.nl)
Het bijzondere is dat cliënten met een afasie vaak niet goed kunnen praten, maar wel kunnen zingen. Dit gegeven op zich kan bevrijdend werken voor een cliënt. Echter zijn er ook speciale therapievormen waarbij logopedie en muziektherapie nauw samenwerken om de spraak van de cliënt te verbeteren. Een van deze vormen is SMTA (Speech Music Therapy for Aphasia). Door het zingen van klanken en woorden, kan de cliënt weer leren om beter te praten. Voor meer informatie zie: www.revalidatie-friesland.nl)

Andere spraakstoornissen
COPD is niet zozeer een puur spraakstoornis, maar door een tekort aan adem, kan de spraak zacht klinken. Door de ziekte van Parkinson kan de spraak zacht, hees en mompelend klinken. Ook kan er een dysartrie optreden.
Muziektherapie richt zich op het juiste gebruik van de stem. Door actief met muziekinstrumenten én stem bezig te zijn, wordt er op laagdrempelige manier ervaren dat er meer volume in hun stem zit. De articulatie en de ademhaling worden door middel van zingen gestimuleerd. Zingen vraagt om een bewuste indeling van de adem, waardoor geoefend kan worden om de adem te controleren en zo effectief mogelijk in te zetten.

Andere problemen door somatische aandoeningen:

Bewegingsproblemen

Bij de ziekte van Parkinson gaat het lopen van de cliënt achteruit. Een cliënt heet onvoldoende vermogen om te beginnen met lopen, hij/zij neemt te kleine stappen of hij/zij kan niet meer stoppen met lopen.
Onderzoek heeft uitgewezen dat muziek, en met name ritme, veel invloed kan hebben op het verbeteren van het looppatroon bij cliënten met Parkinson. De muziektherapeut Michael Thaut heeft daarom een methode ontwikkeld om door ritme het looppatroon te kunnen verbeteren. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met een fysiotherapeut.


Gerontopsychiatrische afdelingen

Binnen het verpleeghuis kunnen ook afdelingen voor ouderen met psychiatrische aandoeningen voorkomen. Er is een trend dat de longstay afdelingen uit de GGZ verdwijnen en daarmee ouderen met psychiatrische aandoeningen in het verpleeghuis verblijven.
Afdelingen, waar cliënten met de ziekte van Korsakov (meer informatie over de ziekte van Korsakov zie www.korsakovsyndroom.nl) verblijven, vallen officieel niet onder de psychiatrie, maar worden zij in dit stuk wel hier besproken, omdat voor deze ziekte vaak een benadering en behandeling nodig is, die raakvlakken heeft met psychiatrische bewoners.

Muziektherapie op gerontopsychiatrische afdelingen

Het syndroom van Korsakov

Onderstaande tekst is gebaseerd op de in 2010 door het landelijk Korsakov Kenniscentrum gepubliceerde consensus based zorgprogramma voor Korsakov.
Muziektherapie wordt binnen dit zorgprogramma gezien als een multidisciplinaire behandelvorm, die zich hoofdzakelijk richt op het doorbreken van de vicieuze cirkel van aanhoudend negatieve gevoelens door het leren omgaan met emoties.

Probleemgedrag
Onder probleemgedrag verstaan wij bij het syndroom van Korsakov vooral de apathie en moeite met het reguleren van agressie. De executieve functiestoornissen, zoals zij de apathie ook noemen, zijn kenmerkend voor het syndroom van Korsakov.
Actieve muziektherapie kan de cliënt ertoe uitnodigen om tot actie te komen, om een bijdrage te leveren aan de vorm van de muziek. Muziek luisteren, kan als positieve bekrachtiging optreden, waardoor de cliënt wel tot actie kan komen.

Stemmingsproblematiek
Persisterende negatieve gevoelens en een zekere gevoelsvervlakking zijn kenmerkend voor het syndroom van Korsakov. Muziektherapie kan werken aan het kunnen herkennen en benoemen van gevoelens van angst, onzekerheid, verdriet en boosheid.
In de individuele en groepstherapie wordt gewerkt aan het kanaliseren van emoties. De therapie begint meestal laagdrempelig met het luisteren van muziek. De reacties die muziek oproept zijn vertrekpunt voor de muziektherapeut voor de behandeling. De therapie start vaak individueel en wordt in een later stadium omgezet tot groepstherapie.

Identiteitsproblematiek
Cliënten met het syndroom van Korsakov zijn vaak onzeker, wat mede naast andere problematiek zoals persoonlijkheidsproblematiek in hen verleden tot verslaving geleid heeft. Onderdeel van de muziektherapie is het dan ook de nadruk te leggen op wat wel goed gaat en zo de eigenwaarde van de cliënt door middel van succeservaringen te vergroten.
Veel cliënten met het syndroom van Korsakov zijn gedurende hun leven in een isolement terecht gekomen. Door middel van groeps-muziek-therapie kunnen de cliënten weer leren met elkaar om te gaan en sociale contacten aan te gaan.